Karmadharaya Samasa (कर्मधारयसमासः) - Revision history

Sridhar Subbanna: Adding content with reference

2022-09-13T10:57:57Z

Adding content with reference

Ckanak93: Added Category

2022-09-09T11:41:03Z

Added Category

Sridhar Subbanna: Adding content

2022-09-09T11:34:08Z

Adding content

Sridhar Subbanna: Creating a new page

2022-09-09T09:47:14Z

Creating a new page

New page

== तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः (१-२-४२) ==
If the सुबन्तपदऽ in the तत्पुरुष-समास are समानाधिकरण to each other then, that तत्पुरुष-समास is called कर्मधारय.

० पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन । (२-१-४९)

पूर्वकाल-एक-सर्व-जरत्-पुराण-नव-केवाल these words will get into समास with the पदऽ that are समानाधिकरण to them.

Eg: पूर्वं स्नातः पश्चात् अनुलिप्तः => स्नातानुलिप्तः

एका शाटी => एकशाटी

सर्वे देवाः => सर्वदेवाः

=== अभ्यास I ===
1. एका भिक्षा    1. पुराणं अन्नम्

2. 2.

3. 3.

4. एकभिक्षा 4. पुराणान्नम्

1. जरत् हस्ती 1. नवम् अन्नम्

2. 2.

3. 3.

4. जरद्धस्ती 4. नवान्नम्

=== अभ्यास II ===
1.सर्वमनुष्याः 1. जरद्वृत्तिः

2. 2.

3. 3.

4. सर्वे मनुष्याः 4. जरत् वृत्तिः

1.केवलान्नम्    1. दग्धप्ररूढम्

2. 2.

3. 3.

4. केवलम् अन्नंम् 4. पूर्वं दग्धं पश्चात् प्ररूढम्

== उपमानानि सामान्यवचनैः । (२-१-५५) ==
उपमानम् - Object of comparison

उपमेयम् - Subject of comparison

सामान्यम् - Common property between उपमान and उपमेय

सामान्यवचनं - word that describe the उपमेय having the सामान्यम्

उपमान-वाचक-सुबन्तऽ will get into समास with the सामान्यवचन-सुबन्तऽ that are in समानाधिकरण to them.

Eg :

मेघ इव श्यामः मेघश्यामः रामः ।

=== अभ्यास I ===
1.कुसुमम् इव कोमलम् 1. वज्रम् इव कठोरम्

2. 2.

3. 3.

4. कुसुमकोमलम् 4. वज्रकठोरम्

1.शैलः इव उन्नतः 1. शस्त्री इव श्यामा

2. 2.

3. 3.

4. शैलोन्नतः 4. शस्त्रीश्यामा

=== अभ्यास II ===
1. पर्वताः इव बलाहकाः 1. फालाः इव तण्डुलाः

2. 2.

3. 3.

4. बलाहक means cloud 4. फाल - parting of hair (सीमन्त), तण्डुल means rice

1. घनश्याम 1. हंसगद्गदा

2. 2.

3. 3.

4. घनः इव श्यामः 4. हंसः इव गद्गदा

=== अभ्यास III ===
1. न्यग्रोधपरिमण्डला    1. चन्द्रमनोहरः

2. 2.

3. 3.

4. न्यग्रोधः इव परिमण्डला 4. चन्द्र इव मनोहरः

== उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे । (२-१-५६) ==
उपमितम्- Subject of comparison(उपमेय)

सामान्यम्- Common property between उपमान and उपमेय

सामान्य-अप्रयोगे - When the सामान्य is not explicitly mentioned.

(उपमित/उपमेय)-वाचक-सुबन्तऽ will get into समास with the सुबन्तऽ in व्याघ्रादि-list when सामान्य is not explicitly mentioned.

(व्याघ्रादि-list व्याघ्र। सिंह। ऋक्ष। ऋषभ। चन्दन। वृक्ष। वराह। वृष। हस्तिन्। कुञ्जर। रुरु। पृषत। पुण्डरीक। बलाहक। अकृतिगणश्च अयम्, तेन इदम् अपि भवति मुखपद्यम्, मुखकमलम्, करकिसलयम्, पार्थिवचन्द्रः इत्येवम् आदि)

Eg : पुरुषः व्याघ्रः इव पुरुषव्याघ्रः । (but not when पुरुषः व्याघ्रः इव शूरः )

=== अभ्यास I ===
1. राजा ऋषभः इव 1. पुरुषः सिंहः इव

2. 2.

3. 3.

4. राजर्षभः 4. पुरुषसिंहः

1. मुखं पद्यं इव 1. करः किसलयं इव

2. 2.

3. 3.

4. मुखपद्मम् 4. करकिसलयम्

=== अभ्यास II ===
1.मुखकमलम् 1. नरर्षभः

2. 2.

3. 3.

4. मुखं कमलम् इव 4. नरः ऋर्षभः इव

1.पार्थिवचन्द्रः    1. राजकुञ्जरः

2. 2.

3. 3.

4. पार्थिवः चन्द्रः इव 4. राजा कुञ्जरः इव

== विशेषणं विशेष्येण बहुलम् । (२-१-५७) ==
विशेषण-वाचक-सुबन्तऽ Will get into समास with the विशेष्य-वाचक-सुबन्तऽ.

Eg: नीलम् उत्पलम् => नीलोत्पलम्

तपः एव धनम् => तपोधनम् (अवधारणपूर्वपद)

आम्रः इति वृक्षः => आम्रवृक्षः (सम्भावना(प्रसिद्ध)पूर्वपद)

=== अभ्यास I ===
1. कृष्णः सर्पः 1. लोहितः शालिः

2. 2.

3. 3.

4. कृष्णसर्पः 4. लोहितशालिः

1. दीर्घा रज्जुः    1. हिमालयः इति पर्वतः

2. 2.

3. 3.

4. दीर्घरज्जु: 4. हिमालयपर्वतः

=== अभ्यास II ===
1.पाठकपुरुषः 1. विद्याधनम्

2. 2.

3. 3.

4. पाठकः पुरुषः 4. विद्या एव धनम्

1.अयोध्यानगरी    1. उन्नतवृक्षः

2. 2.

3. 3.

4. अयोध्या इति नगरी 4. उन्नतः वृक्षः

@@ Line 10: / Line 10: @@
 एका शाटी => एकशाटी
-सर्वे देवाः => सर्वदेवाः
+सर्वे देवाः => सर्वदेवाः<ref name=":0">Sridhar Subbanna, Samasa, Samskritadhyayana Karyashala, Vidyasvam.</ref>
 === अभ्यास I ===
@@ Line 59: / Line 59: @@
 Eg :
-मेघ इव श्यामः मेघश्यामः रामः ।
+मेघ इव श्यामः मेघश्यामः रामः ।<ref name=":0" />
 === अभ्यास I ===
@@ Line 115: / Line 115: @@
 (व्याघ्रादि-list व्याघ्र। सिंह। ऋक्ष। ऋषभ। चन्दन। वृक्ष। वराह। वृष। हस्तिन्। कुञ्जर। रुरु। पृषत। पुण्डरीक। बलाहक। अकृतिगणश्च अयम्, तेन इदम् अपि भवति मुखपद्यम्, मुखकमलम्, करकिसलयम्, पार्थिवचन्द्रः इत्येवम् आदि)
-Eg : पुरुषः व्याघ्रः इव पुरुषव्याघ्रः । (but not when पुरुषः व्याघ्रः इव शूरः )
+Eg : पुरुषः व्याघ्रः इव पुरुषव्याघ्रः । (but not when पुरुषः व्याघ्रः इव शूरः )<ref name=":0" />
 === अभ्यास I ===
@@ Line 158: / Line 158: @@
 तपः एव धनम् => तपोधनम् (अवधारणपूर्वपद)
-आम्रः इति वृक्षः => आम्रवृक्षः (सम्भावना(प्रसिद्ध)पूर्वपद)
+आम्रः इति वृक्षः => आम्रवृक्षः (सम्भावना(प्रसिद्ध)पूर्वपद)<ref name=":0" />
 === अभ्यास I ===
@@ Line 229: / Line 229: @@
 अन्यः राजा => राजान्तरम्
-चिद् एव => चिन्मात्रम्
+चिद् एव => चिन्मात्रम्<ref name=":0" />
 [[Category:Vyakarana]]

← Older revision		Revision as of 11:41, 9 September 2022
Line 230:		Line 230:

	चिद् एव => चिन्मात्रम्		चिद् एव => चिन्मात्रम्
		+	[[Category:Vyakarana]]

← Older revision		Revision as of 11:34, 9 September 2022
Line 193:		Line 193:

	4. अयोध्या इति नगरी 4. उन्नतः वृक्षः		4. अयोध्या इति नगरी 4. उन्नतः वृक्षः
		+
		+	== मध्यमपदलोपी ==
		+	There are two words, the first one is a समस्तपद, in that the second word will get a lopa. Eg :
		+
		+	शाकप्रियः पार्थिवः => शाकपार्थिवः
		+
		+	देवपूजकः पुरुषः => देवपुरुषः
		+
		+	व्द्यधिका विंशातिः => द्वाविंशतिः
		+
		+	० मयूरव्यंसकादयश्च (२-१-७२)
		+
		+	The list starting from मयूरव्यंसक are to be made समास as it is mentioned in the list . Eg :
		+
		+	व्यंसकः मयूरः => मयूरव्यंसकः
		+
		+	अन्यः राजा => राजान्तरम्
		+
		+	० मध्यमपदलोपी
		+
		+	There are two words, the first one is a समस्तपद, in that the second word will get a lopa. Eg :
		+
		+	शाकप्रियः पार्थिवः => शाकपार्थिवः
		+
		+	देवपूजकः पुरुषः => देवपुरुषः
		+
		+	व्द्यधिका विंशातिः => द्वाविंशतिः
		+
		+	० मयूरव्यंसकादयश्च (२-१-७२)
		+
		+	The list starting from मयूरव्यंसक are to be made समास as it is mentioned in the list . Eg :
		+
		+	व्यंसकः मयूरः => मयूरव्यंसकः
		+
		+	अन्यः राजा => राजान्तरम्
		+
		+	चिद् एव => चिन्मात्रम्